Acta Scientiarum Polonorum seria Zootechnica

Wydanie 16(4), 2017

Oryginalne prace twórcze

Zachowanie koni w sezonie wakacyjnym w zależności od sposobu użytkowania i typu morfologicznego 

Angelika Cieśla, Michał Pluta, Paulina Maj

Abstrakt. Celem pracy była ocena wpływu sposobu użytkowania koni szlachetnych oraz kuców i koni prymitywnych, utrzymywanych w tych samych warunkach środowiskowych, na ich zachowanie podczas różnych czynności związanych z użytkowaniem wierzchowym, w sezonie wakacyjnym. Analizie poddano zachowanie 4 koni szlachetnych użytkowanych sportowo, 6 koni szlachetnych użytkowanych rekreacyjnie oraz 9 koni prymitywnych i kuców użytkowanych rekreacyjnie. Wszystkie konie utrzymywane są w tym samym ośrodku jeździeckim. Obserwacje przeprowadzono trzykrotnie: na początku wakacji, w środku sezonu wakacyjnego oraz po wakacjach. W skali od 1 (odmowa /zachowanie negatywne, niepożądane) do 5 pkt (zachowanie całkowicie poprawne, bez zastrzeżeń) oceniano zachowanie koni podczas: zbliżania się obcego człowieka, czyszczenia, pielęgnacji kończyn, zakładania ogłowia, siodłania i jazdy pod siodłem. Natężenie pracy koni użytkowanych sportowo w sezonie wakacyjnym nie odbiegało od intensywności użytkowania poza wakacjami (średnio 1–2 h dziennie). Konie te miały swoich stałych jeźdźców. Konie użytkowane rekreacyjnie pracowały z większym natężeniem w sezonie wakacyjnym (średnio 4 h) oraz użytkowane były przez jeźdźców o różnym poziomie umiejętności. Zachowanie koni szlachetnych użytkowanych sportowo nie uległo zmianom podczas sezonu letniego. Zachowanie koni użytkowanych rekreacyjnie okazało się istotnie gorsze w odniesieniu do grupy koni użytkowanych sportowo i uległo istotnemu pogorszeniu w czasie sezonu letniego. Najwięcej problemów obserwowano podczas pielęgnacji kończyn, zarówno w grupie koni szlachetnych jak i prymitywnych i kuców. W grupie koni prymitywnych i kuców zauważono wyraźniejsze pogorszenie zachowania podczas czyszczenia i jazdy pod siodłem w porównaniu z końmi szlachetnymi, natomiast zachowanie podczas siodłania uległo pogorszeniu w tym samym stopniu w obu grupach koni. By zapobiegać i ograniczyć kształtowanie zachowań niepożądanych u koni, zwłaszcza w przypadku koni użytkowanych rekreacyjnie, konieczna jest stała kontrola i pomoc dydaktyczna instruktorów bądź innych doświadczonych osób podczas zabiegów pielęgnacyjnych i siodłania oraz regularna korekta koni pod siodłem.

Polimorfizm w loci FABP4 i TG a skład mleka krów rasy hlosztyno-fryzyjskiej 

Urszula Kaczor, Monika Famielec, Patrycja Dudziak, Andrzej Kaczor, Mirosław Kucharski, Andrzej Mandecki

Abstrakt. Krowy rasy polskiej holsztyno-fryzyjskiej poddano analizie identyfikacji polimorfizmu c.328G>A w genach FABP4 i g.422C>T w TG. U krów w genie FABP4 stwierdzono występowanie 3 różnych genotypów (GG, GA i GG), przy czym najczęściej pojawiał się genotyp GG (0,74) i allel typu dzikiego G (0,85). Również w genie TG wykazano dużą frekwencję allelu typu dzikiego C (0,815) natomiast homozygoty TT stanowiły zaledwie 7% a CC aż 70% krów w stadzie. Analizowano wpływ genotypów GG i GA w FABP4 oraz CC i CT w genie TG na ilość i skład mleka w 3 pierwszych kolejnych laktacjach krów. Nie wykazano wpływu badanych genotypów na parametry użytkowości mlecznej krów.

Zmiany histopatologiczne w mięśniu piersiowym powierzchownym bażantów (Phasinus colchicus; Phasinus c. mongolicus) 

Konrad Walasik, Alicja Łyszczarz, Joanna Bogucka, Joanna Kuźniacka, Katarzyna Stadnicka, Monika Bogusławska-Tryk, Adam Oler

Abstrakt. Przedmiotem badań była ocena częstotliwości występowania zmian histopatologicznych w mięśniu piersiowym powierzchownym m. pectoralis superficialis bażantów łownych i mongolskich. Próby do analiz pobierane były po uboju ptaków w wieku 12., 16. i 20 tygodni. Z poprawnych prób sporządzono preparaty histologiczne i poddano je barwieniu H+E celem zobrazowania struktury tkanki mięśniowej. Analizę struktury mięśnia przeprowadzono na powierzchni 1.5 mm2 z uwzględnieniem następujących zmian histopatologicznych: atrofia, zmiany kształtu włókien, włókna olbrzymie, martwica, zeszkliwienie, rozszczepienie, przerost tkanki łącznej i nacieki zapalne. U obydwu odmian bażantów stwierdzono niewielką częstotliwość występowania zmian histopatologicznych. Najczęstszą zmianą była atrofia oraz zmiany kształtu włókien. Pozostałe zmiany występowały sporadycznie. U żadnego osobnika nie zaobserwowano przerostu tkanki łącznej i nacieków zapalnych. U bażantów mongolskich stwierdzono nieznacznie większa częstotliwość występowania zmian histopatologicznych, jednak różnice te nie były istotne statystycznie. Biorąc pod uwagę powyższe fakty można stwierdzić, że mięsień piersiowy powierzchowny bażantów obydwu odmian z racji niewielkiej ilości zmian histopatologicznych obserwowanych w ich strukturze oraz swoich walorów odżywczych stanowi cenny surowiec do produkcji żywności o wysokiej jakości.

Ocena wskaźników hodowlanych klaczy w rezerwacie Roztoczańskiego Parku Narodowego w latach 1982–2016 

Michał Pluta

Abstrakt. Celem pracy było scharakteryzowanie i ocena parametrów rozrodu klaczy z ostoi rezerwatowej konika polskiego hodowanych w latach 1982–2016 na obszarze Roztoczańskiego Parku Narodowego. Badaniami objęto 26 klaczy i przeanalizowano 197 sezonów użytkowania rozpłodowego. Zanotowano 187 klaczy źrebnych, od których otrzymano 182 żywo urodzonych źrebiąt. Na podstawie danych obliczono dla populacji klaczy średnie wartości wskaźników: źrebności (94,9%), płodności (92,4), jałowości (5,1), poronień (2,7), odchowanych źrebiąt (95,1), plenności (87,8), użytkowości rozpłodowej stada (92,5) oraz długość lat w hodowli (7,57), żywo urodzonych od jednej matki (7,0 osobników) oraz odchowanych źrebiąt (6,65 osobników). Przez cały badany okres w stadzie były reprezentantki 3 linii żeńskich klaczy: Traszka, Zaza i Urszulka. Terminy wyźrebień są charakterystyczne dla samic sezonowo poliestralnych, dlatego najwięcej porodów wystąpiło w miesiącach: marcu (25,83%), kwietniu (32,97) i maju (18,13), dając razem 76,93% (140 osobniki) z ogólnej liczby 182 porodów. Chociaż wśród klaczy zdarzały się matki rodzące więcej osobników jednej płci, to ogólny wynik urodzeń wszystkich źrebiąt na przestrzeni 34 lat wynosi: ogierków 49,45% (90 osobników) i klaczek 50,55% (92 osobniki). Najdłużej, przez 25 sezonów, były użytkowane rozpłodowo klacze Trzmielina (żyła 32 lata) i Hurtnica (żyła 30 lat). Od każdej otrzymano 22 źrebięta. Ostatnie rodziły mając 26 lat, potwierdzając ważne cechy użytkowe dla koników polskich: długowieczność, dobrą rozrodczość oraz odporność i przystosowanie do zmiennych warunków środowiska. Uzyskane średnie wartości dla badanej populacji klaczy są bardzo korzystne i pozwalają mieć nadzieję, że tak będzie dalej rozwijała się hodowla zachowawcza w RPN.

Określenie zależności pomiędzy liczbą komórek somatycznych a płodnością u krów rasy holsztyńsko-fryzyjskiej 

Weronika Kulpa, Anna Sawa, Małgorzata Jankowska

Abstrakt. Analizowano zależności między liczbą komórek somatycznych (LKS) w mleku z próbnych udojów przeprowadzonych do 30 dnia przed pierwszą inseminacją, a jej skutecznością, długością okresu międzywycieleniowego (OMW), okresu usługi (OU) i wartością indeksu inseminacji (II). W opracowaniu statystycznym (GLM, FREQ, CORR z pakietu SAS) wykorzystano informacje z 28 078 próbnych dojów pochodzących od 17 618 krów rasy HF, które wycieliły się w latach 2011–2014. Wykazano istotną zależność (P  ≤  0,001) między LKS w mleku z próbnych udojów, a wybranymi wskaźnikami płodności. Stwierdzono, że skuteczność pierwszej inseminacji malała o około 6% wraz ze wzrostem LKS w mleku. Wraz ze wzrostem liczby komórek somatycznych w mleku wydłużał się okres międzywycieleniowy (o 3 dni) i okres usługi (o 6 dni) oraz wzrastała wartość indeksu inseminacji z 1,99 u krów z LKS <100 tys. · ml–1 do 2,03 u krów z LKS >1 000 tys. · ml–1. Zależność ta została potwierdzona dodatnimi wartościami współczynników korelacji między LKS a OMW, OU i II. Hodowcy bydła mlecznego powinni zwracać uwagę na wzrost LKS w mleku, między innymi ze względu na ich niekorzystny wpływ na płodność krów.

Udział próbek mleka o określonej zawartości białka i mocznika w zależności od wybranych czynników w ocenie bilansu białka i energii w dawce dla krów mlecznych 

Małgorzata Jankowska, Anna Sawa, Marta Banasiak

Abstrakt. Analizowano wpływ stada, kolejnej laktacji, dnia laktacji, sezonu oceny, wydajności dobowej i liczby komórek somatycznych w mleku na udział próbek mleka krowiego o określonej zawartości białka i mocznika. Stwierdzono zbyt mały udział próbek mleka o zawartości mocznika 151–300 mg · l–1 i białka 3,21–3,6%, świadczących o zbilansowaniu białka i energii w dawkach pokarmowych. Największy udział próbek mleka o optymalnej zawartości białka i mocznika wystąpił u krów wieloródek, w okresach 101–200 oraz 201–300 dni laktacji, przy wydajności dobowej 21–30 kg oraz 31–40 kg mleka, w sezonie letnim. Powinno się uwzględniać te czynniki jako wpływające na poziom białka i mocznika w mleku przy układaniu dawek pokarmowych dla krów.

Zależność pomiędzy wiekiem przy pierwszym ocieleniu a wybranymi cechami życiowej użytkowości krów rasy montbeliarde 

Ewa Januś, Piotr Sablik, Piotr Stanek, Paweł Żółkiewski

Abstrakt. Badania dotyczące wpływu wieku przy pierwszym wycieleniu na wybrane cechy życiowej użytkowości przeprowadzono w jednym z największych stad krów rasy montbeliarde w Polsce. Dla 205 krów wybrakowanych ze stada zebrano dane obejmujące łącznie 12 430 wyników próbnych udojów oraz dane dotyczące życiowej użytkowości tych krów – długość życia i użytkowania, liczba wycieleń, życiowa wydajność mleka, tłuszczu, białka i suchej masy oraz zawartość tych składników w mleku. Stwierdzono, że wartości analizowanych cech życiowej użytkowości krów rasy montbeliarde były zróżnicowane w zależności od wieku przy pierwszym wycieleniu. Wykazano, że najbardziej korzystnym dla wartości cech życiowej użytkowości krów rasy montbeliarde był wiek przy pierwszym ocieleniu 27–30 miesięcy (824–915 dni), a najmniej zbyt wczesny (poniżej 824 dnia) lub zbyt późny (powyżej 1038 dni). Krowy cielące się po raz pierwszy w wieku 824–915 dni uzyskały najkorzystniejsze: przeciętną dobową wydajność mleka (26,6 kg), wytrwałość laktacji (spadek o 34,5%), długość życia i użytkowania (3 215 i 2 360 dni), liczbę wycieleń (5,2), życiową wydajność mleka i FPCM (49 330 i 50 104 kg) oraz życiową wydajność FPCM na 1 dzień życia i użytkowania (15,7 i 21,4 kg) w stosunku do pozostałych grup krów. Różnice w wartościach tych cech pomiędzy krowami, których pierwsze wycielenia przypadały w wieku 824–915 dni, a krowami cielącymi się najwcześniej i najpóźniej były istotne statystycznie (P  ≤  0,01).

Udział polimorfizmu w eksonie 12 genu IGF1R w kształtowaniu cech mięsności bydła ras hereford i limousine 

Małgorzata Szewczuk, Piotr Sablik, Hanna Kulig

Abstrakt. Celem badań była charakterystyka genetyczna stada krów ras: hereford (n = 141) i limousine (n = 161) na przykładzie polimorfizmu zlokalizowanego w eksonie 12 genu kodującego receptor dla insulinopodobnego czynnika wzrostu typu I (układ bIGF1R/e12/MspI) oraz próba oszacowania ewentualnego związku pomiędzy wariantami genetycznymi a wybranymi cechami użytkowości mięsnej. Identyfikacja genotypów poszczególnych osobników prowadzona była przy użyciu PCR-RFLP. W analizowanych stadach najczęściej występował genotyp homozygotyczny GG. Nie zidentyfikowano osobników o genotypie AA. Analiza statystyczna wykazała, że genotyp GG powiązany był z wyższymi wartościami ocenianych cech w stosunku do heterozygot, a różnice te w większości przypadków zostały potwierdzone statystycznie.

Analiza opłacalności chowu bydła rasy limousine w warunkach ekologicznych w porównaniu z tradycyjnym systemem utrzymania 

Piotr Sablik, Małgorzata Szewczuk, Ewa Januś, Piotr Błaszczyk, Monika Rudzińska

Abstrakt. Celem pracy była analiza opłacalności ekologicznego chowu bydła rasy limousine oraz porównanie wybranych wskaźników odchowu tej rasy z systemem konwencjonalnym. Materiały do badań dotyczyły 39 krów wraz z ich potomstwem z gospodarstwa ekologicznego i 81 krów z cielęta-mi utrzymywanych w gospodarstwie konwencjonalnym położonych w województwie zachodniopo-morskim, a zebrano je w oparciu o dane stad z systemu komputerowego „BOS”. Określono masę cieląt przy urodzeniu i w dniu ich odsadzenia (przeliczono ją na standaryzowaną masę ciała w 210 dniu), przyrost masy ciała cieląt od urodzenia do 210 dnia oraz mleczność krów. W gospodarstwie ekologicznym przeprowadzono ponadto podstawową analizę opłacalności produkcji żywca wołowego przy sprzedaży buhajków w masie około 250 kg. Wykazano, że średnia masa cieląt rasy limousine przy urodzeniu była istotnie wyższa w gospodarstwie ekologicznym w porównaniu do urodzonych w tradycyjnym, natomiast w 210 dniu życia większą masą charakteryzowały się cielęta z systemu kon-wencjonalnego. Uzyskiwały one także większe przyrosty, a ich matki charakteryzowały się lepszą mlecznością. Stwierdzono ponadto, że w gospodarstwie ekologicznym wartości wymienionych wskaźników były korzystniejsze w przypadku jałówek w porównaniu do buhajków. Analiza efektów ekonomicznych produkcji żywca wołowego w gospodarstwie ekologicznym wykazała, że łączne kosz-ty produkcji wraz kosztami pośrednimi wyniosły 2581 PLN, a koszt produkcji 1 kg żywca był na poziomie 10,33. Wskaźniki opłacalności przy uwzględnieniu dopłaty i bez niej kształtowały się na poziomie odpowiednio 122% i 106%.