Acta Scientiarum Polonorum seria Zootechnica

Wydanie 14(4), 2015

Oryginalne prace twórcze

Wykorzystanie wełny owczej w zapobieganiu szkód wyrządzanych przez jeleniowate w uprawach leśnych 

Henryka Bernacka, Natasza Święcicka, Natalia Naworska

Abstrakt. W pracy wykazano skuteczność wykorzystania wełny owczej, jako repelentu do ochrony upraw leśnych przed zgryzaniem przez jeleniowate. W analizie brano pod uwagę uprawy leśne zabezpieczone wełną owiec rasy wrzosówka oraz pozostałe uprawy. Stopień uszkodzenia przyjęto zgodnie z dokumentacją uszkodzenia sadzonek: do 20%, od 21 do 50% i powyżej 50% uszkodzonych pędów wierzchołkowych. W uprawach leśnych nie zabezpieczonych wełną owczą powierzchnia objęta uszkodzeniami poczynionymi przez jeleniowate zwiększała się z roku na rok, z 60,6 ha 2008 roku) do 272,71 ha 2011 roku. Uszkodzenia te były zróżnicowane, w zależności od stopnia i ilości uszkodzonych pędów wierzchołkowych sadzonek. Zastosowanie wełny owczej w ochronie upraw leśnych może być alternatywą dla stosowanych w tym celu szkodliwych dla środowiska substancji chemicznych.

Zawartość tłuszczu śródmięśniowego w mięśniu żwaczu (musculus masseter) bydła w zależności od płci i wieku 

Joanna Bogucka, Mariusz Bogucki, Tomasz Nowicki

Abstrakt. Celem pracy było oznaczenie ilości tłuszczu śródmięśniowego w mięśniu żwaczu (musculus masseter) bydła rzeźnego w zależności od płci i wieku. Materiał doświadczalny stanowiło 40 osobników bydła (7 krów powyżej 5 roku życia, 12 jałówek i 21 buhajów w wieku około 24 miesięcy). Po uboju pobierano próbki mięśnia i zamrażano w ciekłym azocie. Zamrożone próbki ścinano w kriostacie na 10 µm skrawki. Następnie skrawki umieszczano na szkiełku podstawowym i poddano barwieniu Red-Oil w celu określenia zawartości tłuszczu śródmięśniowego. Z przeprowadzonych badań wynika, że mięsień żwacz (musculus masseter) badanej populacji bydła rzeźnego charakteryzował się stosunkowo niskim udziałem tłuszczu śródmięśniowego (średnio 1,84%). Najwyższy jego poziom stwierdzono u jałówek – 2,26%, natomiast najniższy u buhajków – 1,48% (P  ≤  0,05). Nie stwierdzono istotnego wpływu wieku badanych zwierząt na poziom śródmięśniowej tkanki tłuszczowej w mięśniu żwaczu.

Jakość matek pszczelich z mateczników inkubowanych w zróżnicowanej temperaturze 

Bożena Chuda-Mickiewicz, Jerzy Samborski

Abstrakt. Badano wpływ temperatury inkubacji zasklepionych mateczników na jakość matek pszczoły miodnej. Wykazano, że długość okresu rozwoju preimaginalnego matek z mateczników inkubowanych w temperaturze 32°C była dłuższa o 1 dzień i 3 godziny w porównaniu do inkubowanych w temperaturze 34,5°C, których wynosiła 16 dni i 1 godzinę. Jakość zaś matek z mateczników inkubowanych w 32 i 3,5°C była podobna, nie różniły się masą ciała, objętością zbiorniczka nasiennego, liczbą rurek jajnikowych w obu jajnikach i rozpoczynaniem czerwienia.

Wpływ zajęć z udziałem psa (AAA) na dzieci w wieku przedszkolnym w świetle opinii ich rodziców 

Angelika Cieśla, Justyna Mazan

Abstrakt. W pracy przestawiono ocenę wpływu zajęć z udziałem psa (AAA) na dzieci w wieku przedszkolnym w świetle opinii ich rodziców. Badania przeprowadzono na podstawie ankiety skierowanej do rodziców 18-osobowej grupy dzieci w normie fizycznej i intelektualnej uczęszczających na zajęcia przedszkolne w Pałacu Młodzieży w Szczecinie. Na podstawie ankiet wypełnionych przez rodziców dzieci uczestniczących w zajęciach z udziałem psa można wnioskować, że tego typu spotkania mają zdecydowanie pozytywny wpływ na wiele aspektów funkcjonowania dzieci. Wszyscy ankietowani rodzice uważali, że zajęcia wpływają pozytywnie na samopoczucie dzieci i kształtowanie pozytywnych emocji. Dziewięćdziesiąt pięć procent respondentów uważało, że pies motywuje dziecko do wykonywania różnych zadań i ćwiczeń. Wśród pozytywnych zmian obserwowanych po zajęciach z psem rodzice wymieniali najczęściej chęć do większej aktywności fizycznej, lepszy kontakt z rówieśnikami, wzrost poczucia bezpieczeństwa i pewności siebie, poprawę koncentracji uwagi i spokój emocjonalny dziecka. Prowadzone zajęcia cieszą się dużym zainteresowaniem wśród dzieci i ich rodziców. Odpowiedzi dotyczące rodzaju zajęć i cech psa – terapeuty świadczą o tym, że rodzice dobrze orientują się w zagadnieniach z zakresu dogoterapii, co może dowodzić rosnącej świadomości wśród naszego społeczeństwa. Z przeprowadzonych obserwacji wynika, że zajęcia typu AAA są nie tylko przydatne w rehabilitacji osób niepełnosprawnych, ale przynoszą również szereg korzyści w pracy z dziećmi w normie intelektualnej i ruchowej, przyczyniając się do lepszego rozwoju wszystkich obszarów funkcjonowania dziecka.

Analiza wybranych wskaźników hematologicznych i biochemicznych w krwi cieląt rasy limousine we wczesnym okresie neonatalnym 

Radosław Drozd, Anna Kirdzik, Dorota Jankowiak

Abstrakt. Badaniem objęto grupę cieląt bydła rasy limousine w pierwszych dziesięciu dniach okresu noworodkowego. U analizowanych zwierząt prześledzono zmiany wybranych wskaźników hematologicznych i biochemicznych krwi takich jak liczba czerwonych krwinek (erytrocytów), wskaźnik hematokrytu (HCT), stężenia hemoglobiny (Hb), całkowitą zdolność wiązania żelaza (TIBC), utajaną zdolność wiązania żelaza (UIBC), stężenie Fe i wartość potencjału antyoksydacyjnego. W analizowanym okresie stwierdzono w krwi jałówek zwiększoną wartość RBC niż u buhajków. Natomiast wartości HCT i Hb ulegały systematycznemu obniżeniu w czasie, niezależnie od płci. Wartość TIBC wzrastała, przy jednoczesnej redukcji stopnia nasycenia transferryny żelazem (TS%). Natomiast stężenie żelaza u analizowanych cieląt oscylowało blisko dolnych zakresów wartości referencyjnych. W osoczu analizowanych zwierząt w analizowanym okresie, odnotowano również tendencję spadkową wartości potencjału antyoksydacyjnego. Obserwowane zmiany analizowanych parametrów krwi wskazują na zwiększone wymagania cieląt rasy limousine dla podaży żelaza w pierwszych dniach życia.

Wpływ konsumpcji mięsa od kurcząt brojlerów o ograniczonym stresie przedubojowym na naturalną odporność u ludzi 

Stepan Grabovskyi, Jaroslav Kyryliv, Oleksandra Grabovska

Abstrakt. Artykuł przedstawia dane dotyczące zawartości niektórych wskaźników odporności we krwi ludzi po spożyciu kurcząt brojlerów, u których zastosowano immunomodulatory naturalnego pochodzenia w celu redukcji stresu przedubojowego. Ekstrakt ze śledziony (70-procentowy roztwór alkoholu w objętości 1,4 ml na ptaka) dodano do diety brojlerów z grup doświadczalnych metodą aerozolową. Roztwór alkoholu 70-procentowego tej samej objętości tą samą metodą dodano do diety kurcząt brojlerów z grupy kontrolnej pięć dni przed ubojem. Wyniki, które uzyskano, można wykorzystać w badaniach wskaźników naturalnej odporności na zwierzętach gospodarskich w celu zwiększenia odporności organizmu, zmniejszenia stresu przedubojowego i poprawy jakości produktu.

Wpływ wariantów 12-godzinnej głodówki przedubojowej na wybrane cechy wartości rzeźnej oraz wskaźniki hematologiczne i mineralne krwi kurcząt brojlerów 

Małgorzata Jakubowska, Józefa Gardzielewska, Tadeusz Karamucki, Artur Rybarczyk, Beata Byczkowska

Abstrakt. W badaniach określono wpływu 12-godzinnego czasu głodzenia na wartość rzeźną, kwasowość mięśni oraz poziom wskaźników hematologicznych i mineralnych we krwi kurcząt brojlerów. Badania przeprowadzono na 6-tygodniowych mieszańcach towarowych Hybro z równym udziałem płci 1:1, podzielonych na 3 grupy po 40 osobników, przy czym grupa I miała dostęp do paszy i wody przez cały czas 12-godzinnego eksperymentu; grupa II pozbawiona była paszy, ale miała swobodny dostęp do wody w czasie 12-godzinnego eksperymentu; grupa III nie miała dostępu ani do paszy ani do wody w czasie 12-godzinnego eksperymentu. Jednocześnie z ubojem pobrano krew. W krwi pełnej oznaczono stężenia: hemoglobiny (Hb), wskaźnika hematokrytowego i jonów K+, Na+ , Cl , natomiast w surowicy krwi oznaczono zawartość: Ca, Mg , P. Określono masę ciała kurcząt przed i po głodzeniu, masę wątroby oraz pH mięśni piersiowych w czasie 15 minut po uboju. Przeprowadzone badania wykazały, że masa ciała kurcząt i wątroby była istotnie niższa w grupach poddanych głodzeniu. Pozbawianie ptaków paszy i wody nie miało wpływu na kształtowanie się odczynu mięśni piersiowych po 15 minutach od uboju. Odczyn mięśni mierzony 15 minut po uboju, był charakterystyczny dla mięsa dobrej jakości i nie wskazywał na pojawienie się zaburzeń w przemianach poubojowych w mięśniach kurcząt, na skutek stresu związanego z dwunastogodzinnym głodzeniem. Zastosowane głodzenie spowodowało istotny wzrost stężenia jonów chloru we krwi. W przypadku magnezu stwierdzono różnice tylko między grupami doświadczalnymi. W grupie III jego poziom był najniższy, a w grupie II najwyższy w porównaniu do pozostałych badanych grup.

Wpływ importowanego ogiera, ardena szwedzkiego Rolltan, na jakość pogłowia koni zimnokrwistych w Polsce 

Ewa Jastrzębska, Katarzyna Wolińska, Adriana Pawelec, Agnieszka Kondratiuk

Abstrakt. Populacja polskich koni zimnokrwistych została wytworzona na bazie rodzimego materiału żeńskiego przy użyciu zachodnioeuropejskich reproduktorów. W pracy dokonano oceny wpływu importowanych ogierów ras zimnokrwistych na pogłowie koni w Polsce na przykładzie cennego ardena szwedzkiego Rolltan. Badaniami objęto potomstwo ogiera Rolltan, rasy arden szwedzki, w liczbie 63 ogierów oraz 67 klaczy, urodzonych na terenie Polski w latach 1989–2006. W celach porównawczych do analizy włączono także potomstwo 9 wybranych rozpłodników rasy polski koń zimnokrwisty, w liczbie 149 potomstwa płci męskiej i 248 żeńskiej. Badania eksterieru wykazały wyższe średnie wartości wymiarów (obwodu klatki piersiowej o 2,4 cm, obwodu nadpęcia o 0,4 cm) synów ogiera Rolltan oraz wyższe średnie wartości (wysokości w kłębie o 0,1 cm, obwodu klatki piersiowej o 2,1 cm, obwodu nadpęcia o 0,2 cm) jego córek, niż potomstwo wybranych ogierów rasy polski koń zimnokrwisty. Wyższa bonitacja synów Rolltan o 0,3 pkt. i córek o 0,5 pkt. świadczy o bardziej poprawnej budowie i lepszym ruchu tych osobników niż potomków wybranych reproduktorów rasy rodzimej. Podczas badań wykazano, iż najwięcej koni charakteryzowało się maścią kasztanowatą oraz gniadą. Uzyskane wyniki badań, wieloletnie doświadczenie autorów niniejszej pracy oraz opinie osób związanych z praktyką hodowlaną upoważniają do postawienia wniosku, iż polska hodowla koni zimnokrwistych powinna być zasilana bardzo dobrej jakości importowanymi ogierami rasy arden szwedzki.

Identyfikacja mutacji FecXO w genie BMP15 u owiec rasy olkuskiej plennej 

Mirosław Kucharski, Urszula Kaczor, Andrzej Kaczor

Abstrakt. Mutacja A1009C (N69H) w locus genu białka morfogenetycznego kości 15 (BMP15), uznana za gen główny wpływa na zwiększenie liczby jagniąt w miocie. Celem doświadczenia było określenie frekwencji występowania polimorfizmu A1009C w locus genu BMP15 u maciorek rasy olkuskiej plennej w dwóch stadach Polski południowej. Stwierdzono, że stada o zbliżonej średniej plenności matek 2,21 i 2,54 jagnięcia/miot, różniły się frekwencją zwierząt o genotypach homozygotycznych CC i AA. Przeprowadzona symulacja kojarzenia maciorek z trykiem nosicielem mutacji przez 3 lata wskazuje na możliwość wzrostu frekwencji genotypu CC (FecXO/FecXO) o ok. 14 j.p. i nie powoduje wzrostu liczby zwierząt heterozygotycznych. Należy podkreślić, że tryki nosiciele mutacji FecXO, ze względu na lokalizację genu BMP15 na chromosomie X, każdej córce przekażą ten cenny gen. Hodowcy owiec olkuskich wybierając tryki rozpłodowe do stad powinni zidentyfikować ich genotyp w locus BMP15.

Ocena pokroju krów rasy black-motley 

Mariа Kohut

Abstrakt. Badanie przeprowadzone w okręgu lwowskim miało na celu ocenę pokroju jałówek poszczególnych typów populacji zachodniej z wykorzystaniem klucza oznaczeń [Instrukcja oceny... 2012] wg dwóch systemów: liniowego opisu poszczególnych cech eksterieru (skala 9-cio punktowa) oraz kompleksowego oszacowania cech wg 100-punktowej skali. Badania przeprowadzone na bydle rasy black-motley wykazały rozbieżności w zewnętrznym wyglądzie ciała w zależności od typu mlecznego zwierzęcia, co wskazuje na zasadność prowadzenia procesu hodowlanego u tej rasy w kierunku poprawy eksterieru.

Wpływ rasy kur i warunków przechowywania jaj na ich jakość 

Józefa Krawczyk, Zofia Sokołowicz

Abstrakt. Celem badań była ocena jakości jaj przechowywanych w różnych warunkach przez 28 dni od zniesienia, a pochodzących od dwóch ras kur objętych programem ochrony zasobów genetycznych i mieszańców towarowych. Materiał badawczy stanowiły jaja pochodzące od kur zielononóżka kuropatwiana (ród Z-11) i rhode island white (ród A-33) oraz mieszańców towarowych Hy-Line. Od każdej rasy pobrano po 60 jaj w klasie wagowej M, które podzielono na trzy grupy. Grupę I stanowiły jaja świeże, które na drugi dzień po zniesieniu zważono i poddano ocenie jakości. W grupie II jaja przechowywano przez 28 dni w chłodnym pomieszczeniu o średniej temperaturze 14°C i wilgotności powietrza 39–46%. Grupę III stanowiły jaja przechowywane w chłodziarce przez 28 dni, w średniej temperaturze 5,5°C i wilgotności 29–36%. Stwierdzono, że w wyniku 28-dniowego przechowywania jaj, bez względu na genotyp kur ulega zmniejszeniu masa jaj a zwiększa się procentowy udział żółtka w jajach. Przechowywanie jaj wpływa na obniżenie wysokości białka gęstego oraz wartości jednostek Haugha (jH). Przechowywanie jaj nie spowodowało istotnych zmian w zakresie wytrzymałości skorup na zgniecenie. Stwierdzono znacznie mniejszy wpływ przechowywania na obniżanie się cech jakość jaj od kur Hy-Line w porównaniu z jajami od kur populacji chronionych tj. zielononóżka kuropatwiana (Z-11) i rhode island white (A-33).

Ocena umięśnienia i otłuszczenia u loszek mieszańców uzyskanych z wielokierunkowego krzyżowania ras wielkiej białej polskiej i polskiej białej zwisłouchej uzyskanych w okręgu hodowlanym regionu kujawsko-pomorskiego 

Grażyna Michalska, Jerzy Nowachowicz, Tomasz Bucek, Przemysław Dariusz Wasilewski, Małgorzata Kmiecik

Abstrakt. W pracy przedstawiono analizę umięśnienia i otłuszczenia dwóch grup loszek mieszańców (52.024 osob.) wyprodukowanych w bydgoskim okręgu hodowlanym w latach 2009–2013 i ocenionych przyżyciowo zgodnie z obowiązującą metodyką. Loszki pochodziły z dwóch wariantów krzyżowania ras wielkiej białej polskiej (wbp) i polskiej białej zwisłouchej (pbz): [wbp x pbz] i [pbz x wbp], w których rasę lochy podano w pierwszej pozycji a knura w drugiej. Należy podkreślić, że w analizowanych latach, miało miejsce zmniejszenie otłuszczenia mierzonego grubością słoniny w punktach P2 i P4, zwiększenie wysokości oka polędwicy oraz polepszenie mięsności u obu grup loszek mieszańców, tj. [wbp x pbz] i [pbz x wbp]. Skuteczne doskonalenie w zakresie umięśnienia oraz otłuszczenia loszek mieszańców [wbp x pbz] i [pbz x wbp] produkowanych w kujawsko-pomorskim okręgu hodowlanym będących komponentem wykorzystywanym w rozrodzie i w krzyżowaniu towarowym jest nadal wskazane i powinno być monitorowane w kolejnych latach.

Wpływ sezonu i systemu utrzymania krów na zawartość tłuszczu w mleku i stopień jego dyspersji 

Barbara Mróz, Alina Górska, Alina Adamiak

Abstrakt. W pracy analizowano wpływ systemu utrzymania krów oraz pory roku na zawartość tłuszczu w mleku i stopień jego dyspersji. Mleko pochodziło od krów rasy HF odmiany cb, utrzymywanych w 7 gospodarstwach indywidualnych środkowo-wschodniej Polski. Dwa gospodarstwa utrzymywały krowy systemem alkierzowym (łącznie 60 krów), natomiast w pięciu krowy były utrzymywane tradycyjnie (łącznie 75 krów). Próbki mleka pobierano osobno od każdej krowy w okresie letnim i zimowym. Latem pobrano 51 prób, natomiast zimą 84 prób mleka. Łącznie pobrano 135 prób mleka. W każdej próbie mleka oznaczano procentową zawartość tłuszczu oraz liczbę i średnicę kuleczek tłuszczowych. Porównując wyniki z dwóch sezonów badań, stwierdzono, że krowy w okresie letnim produkowały mleko o niższej zawartości tłuszczu (4,2%), ale o większej liczbie kuleczek tłuszczowych w 1 ml (4,4 mld) w porównaniu z sezonem zimowym (odpowiednio: 4,6% i 3 mld). Różnice w procentowej zawartości tłuszczu kształtowały się na poziomie P ≥ 0,01, natomiast różnice w liczbie kuleczek tłuszczowych, na poziomie P ≥ 0,05. Latem zaobserwowano też mniejszy udział (6%) niż zimą (10,3%) największych kuleczek tłuszczowych, o średnicy >6 µm. Różnice nie były jednak statystycznie istotne. Analizując wyniki z dwóch systemów utrzymania, odnotowano, że krowy utrzymywane w systemie tradycyjnym produkowały mleko o niższej procentowej zawartości tłuszczu (4,3%) i większej liczbie kuleczek tłuszczowych w 1 ml (3,8 mld) w porównaniu z systemem alkierzowym (odpowiednio: 4,5% i 3,4 mld). Różnice w procentowej zawartości tłuszczu kształtowały się na poziomie P ≥ 0,05, natomiast różnice w liczbie kuleczek tłuszczowych, na poziomie P ≥ 0,01. Mleko pochodzące od krów utrzymywanych systemem tradycyjnym charakteryzowało się mniejszym udziałem (8%) dużych kuleczek tłuszczowych w porównaniu do mleka krów z systemu alkierzowego, gdzie kuleczek takich odnotowano 9,2%. Różnice były statystycznie nieistotne.

Wpływ stosowania preparatów probiotycznych z serii EMTM probiotyk na wyniki odchowu cieląt rasy polskiej holsztyńsko-fryzyjskiej odmiany czarno-białej 

Małgorzata Szewczuk, Piotr Nowik, Katarzyna Olejnik, Leszek Jędrych, Wojciech Kruszyński

Abstrakt. Celem pracy było wykazanie wpływu stosowania preparatów probiotycznych "Efektywne Mikroorganizmy" (EMTM) na wyniki odchowu cieląt w pierwszych 6 miesiącach odchowu. Badaniami objęto 50 jałówek rasy polskiej holsztyńsko-fryzyjskiej odmiany czarno-białej, w tym 25 w grupie doświadczalnej (D) i 25 w grupie kontrolnej (K). Od 2 dnia życia cielęta otrzymywały EMTM Probiotyk początkowo do siary, następnie do mleka. Od 14 dnia cielętom podawano EMTM – Bokashi Probiotyk do paszy treściwej CJ. Cielęta przebywały w budkach, które przed ich wprowadzeniem opryskiwano roztworem EMTM Refresh. Cielęta ważono po urodzeniu, w 30, 60, 90 i 180 dniu odchowu, a na podstawie uzyskanych wyników obliczono przyrosty dobowe. Prowadzono ocenę zdrowotności. Na każdym etapie odchowu średnie masy ciała oraz przyrosty dobowe cieląt z grupy doświadczalnej były znacząco większe od średnich wartości uzyskanych w grupie kontrolnej. Zaobserwowano, że cielęta z grupy (D) od urodzenia do 6 miesiąca życia nie chorowały, podczas gdy u cieląt z grupy kontrolnej stwierdzono schorzenia układu pokarmowego oraz zapalenia płuc.