Acta Scientiarum Polonorum seria Zootechnica

Wydanie 14(1), 2015

  1. Title page
  2. Editorial page

Artykuły przeglądowe

Niechirurgiczna antykoncepcja u samców psów i kotów 

Andrzej Max, Piotr Jurka, Artur Dobrzyński, Tom Rijsselaere

Abstrakt. Orchiektomia prowadzi do trwałej niepłodności, a czasem powoduje różne skutki uboczne, takie jak niedorozwój zewnętrznych narządów płciowych, zaburzenia w układzie mięśniowo-szkieletowym, otyłość, zwiększone ryzyko cukrzycy lub niedoczynności tarczycy i problemy behawioralne. Z tych powodów rozwijają się alternatywne metody antykoncepcji. Artykuł przedstawia zastosowanie analogów GnRH, zarówno o działaniu agonistycznym, jak i antagonistycznym, chemiczną sterylizację przez iniekcje dojądrowe oraz użycie toksyn reprodukcyjnych i progestagenów. Przybliżono także możliwości wykorzystania antykoncepcji immunologicznej. Omówione zostały efekty kliniczne oraz skutki uboczne po podaniu poszczególnych preparatów. Metody niechirurgicznej antykoncepcji, właściwie zastosowane, uważane są obecnie za proste i skuteczne.

Oryginalne prace twórcze

Wpływ pomieszczeń hodowlanych i systemu hodowli na efekty reprodukcyjne nimf (Nymphicus hollandicus) 

Dorota Banaszewska, Dominik Ostrowski, Barbara Biesiada-Drzazga, Katarzyna Andraszek, Krzysztof Górski, Marta Flis-Chruściel

Abstrakt. Celem pracy była ocena wpływu pomieszczeń hodowlanych oraz dwóch systemów utrzymania na efekty reprodukcyjne nimf (Nymphicus hollandicus). Badania przeprowadzono w amatorskiej hodowli na terenie województwa mazowieckiego w 2013 roku. Obiektem badań było 10 par nimf (Nymphicus hollandicus), z których połowa hodowana była systemem stadnym w wolierze zewnętrznej, reszta ptaków utrzymywana była parami w pojedynczych klatkach. Przeprowadzoną w pracy analizę lęgów oparto na wskaźnikach: liczba zniesionych jaj oraz liczba odchowanych piskląt i upadków w dwóch systemach odchowu ptaków. Obserwowane pary nimf charakteryzowały się dobrymi wskaźnikami reprodukcyjnymi. Jednak stwierdzono wyraźne różnice pomiędzy systemami ich odchowu. Wszystkie pary wyprowadziły po 2 lęgi rocznie, jednak na koniec sezonu lęgowego ptaki utrzymywane w wolierze dochowały się łącznie 44 piskląt, a ptaki hodowane w pojedynczych klatkach jedynie 22 pisklęta.

Ocena strategii walki z bezdomnością psów na terenie miasta Siedlce 

Małgorzata Bednarczyk-Szurmak, Elżbieta Bombik, Teresa Bombik, Katarzyna Łagowska, Izabela Szumigłowska, Marcin Różewicz

Abstrakt. Celem pracy była ocena strategii walki z bezdomnością psów na terenie miasta Siedlce. Oceny dokonano w oparciu o przygotowane ankiety, które uwzględniały między innymi: liczbę odłowionych psów w latach 2010–2012, wydatki poniesione przez odłowienie psów oraz ich utrzymanie, procedury postępowania z bezdomnymi psami, nadzór weterynaryjny nad odłowionymi zwierzętami, zapewnienie całodobowej opieki, poszukiwanie nowych właścicieli dla bezdomnych psów. Działania prowadzone przez miasto Siedlce mające na celu wprowadzenie obowiązku rejestracji i znakowania psów należy uznać za prawidłowe. Również pozytywnie należy ocenić prowadzoną akcję sterylizacji/kastracji psów, które trafiają do schroniska. Działanie takie ograniczy w znacznym stopniu rozmnażanie się psów, a zarazem zmniejszy liczbę zwierząt trafiających do schroniska. W wyniku podjętych działań w Siedlcach obserwuje się zjawisko stopniowego zmniejszania się liczby bezdomnych psów. Najwięcej bezdomnych psów stwierdzono w okresie wakacyjnym co mogło to być spowodowane problemami z opieką nad zwierzętami, dlatego dobrym rozwiązaniem byłoby powstanie hoteli dla zwierząt. W schronisku należy podjąć działania zmierzające do zwiększenia odsetka adopcji psów.

Analiza wymiarowania cieplnego budynków i systemu utrzymania gęsi białych kołudzkich w aspekcie oceny ich dobrostanu 

Teresa Bombik, Barbara Biesiada-Drzazga, Elżbieta Bombik, Izabela Szumigłowska, Małgorzata Bednarczyk-Szurmak, Beata Trawińska

Abstrakt. elem pracy było określenie wpływu ciepłochronności budynków i systemu utrzymania gęsi białych kołudzkich na ich dobrostan. Badania przeprowadzono w dwóch gospodarstwach położonych na terenie województwa lubelskiego. Gęśniki różniły się liczbą ptaków, systemem utrzymania (ściółkowy, rusztowy) i rodzajem stropu (poddasze użytkowe, stropodach). Analizę ciepłochronności budynków przeprowadzono w oparciu o wskaźnik właściwości termicznych (WWT). Dobrostan gęsi oceniono na podstawie kształtowania się w budynkach temperatury i wilgotności względnej powietrza w okresie zimowym. Z przeprowadzonych badań wynika, że dobrostan gęsi reprodukcyjnych był obniżony. Korzystniejsze warunki utrzymania gęsi, ale również odbiegające od optymalnych norm zoohigienicznych, uzyskano w budynku ściółkowym z poddaszem użytkowym przy niższym wskaźniku kubaturowym i wyższych wartościach WWT.

Zmiany kondycji i dobowej wydajności mleka w przebiegu laktacji krów w zależności od stanu rezerw tłuszczowych przed wycieleniem 

Danuta Borkowska, Ewa Januś, Robert Polski

Abstrakt. Celem badań była analiza wpływu stanu rezerw tłuszczowych zgromadzonych w organizmach krów przed porodem na zmiany kondycji i dobowej wydajności mleka po wycieleniu. Badania przeprowadzono w 5 stadach krów phf cb. Objęto nimi 242 krowy, u których przed wycieleniem oraz w trakcie 435 laktacji i okresów zasuszenia wykonano 4890 ocen kondycji. W analizie wykorzystano także wyniki 4430 próbnych udojów. Obliczenia statystyczne wykonano w programie SAS (procedura GML). W modelu statystycznym uwzględniono wpływ kondycji przed porodem, gospodarstwa, kolejnej laktacji i fazy po wycieleniu na tempo zmian dobowej wydajności mleka w kg FPCM oraz punktowych ocen kondycji w pkt. BCS w przebiegu laktacji. Stwierdzono, że krowy ze zbyt małymi rezerwami zgromadzonymi przed porodem, na początku laktacji nie zwiększały wydajności dobowej. Nie zmniejszały się także w ich przypadku punktowe oceny kondycji. Najwyższą dobową wydajność na początku laktacji, a następnie największe tempo jej spadku stwierdzono u krów z kondycją ocenioną przed wycieleniem na co najmniej 3,5 pkt. BCS. Za najkorzystniejsze dla produkcyjności do 6. m-ca laktacji oraz dla uwalniania po wycieleniu energii z tkanki tłuszczowej a następnie odbudowywania rezerw uznano oceny przed porodem wynoszące 3,5 pkt. BCS.

Wpływ kapłonowania kogutów rasy żółtonóżka kuropatwiana (Ż-33) na masę ciała i jakość mięsa 

Jolanta Calik

Abstrakt. Celem badań było określenie wpływu zabiegu kapłonowania kogutów Żółtonóżka kuropatwiana (Ż-33) na masę ciała i wybrane parametry jakości mięsa. Materiał badawczy stanowiło 80 kogutków, które przydzielono losowo do dwóch grup po 40 osobników. W 9. tygodniu doświadczenia ptaki grupy II poddano kastracji, zaś grupę I (kontrolną) stanowiły kogutki niekastrowane. Zabieg kastracji został przeprowadzony w znieczuleniu miejscowym przez lekarza weterynarii. Ptaki utrzymywano do 24 tygodnia życia i żywiono ad libitum jednakowymi mieszankami paszowymi. Po uboju określono wydajność rzeźną, udział mięśni piersiowych i mięśni nóg, podrobów i tłuszczu sadełkowego. Oceniono fizyczne cechy mięsa tj. pH, barwę CIE L*a*b*, WHC, wyciek swobodny, straty termiczne, siłę cięcia oraz przeprowadzono ocenę sensoryczną. Na podstawie uzyskanych wyników stwierdzono, że zabieg kastracji kogutków Ż–33 wpłynął korzystnie na zwiększenie masy ciała, wydajność rzeźną i umięśnienie tuszki oraz na poprawę parametrów technologicznych i atrakcyjność sensoryczną mięsa, dając przez to możliwość wykorzystania nadliczbowych kogutków jako cennego materiału do produkcji mięsa drobiowego o specyficznej jakości.

Parazytofauna przewodu pokarmowego koni oraz ocena skuteczności ich odrobaczania 

Doris Czapla, Beata Seremak, Barna Kruzhel, Stakh Vovk

Abstrakt. Celem pracy było określenie składu gatunkowego parazytofauny przewodu pokarmowego koni oraz ocena skuteczności preparatu iwermektyna. Ekstensywność i intensywność zarażenia ustalono na podstawie badań koproskopowych stosując metodę Willis-Schlafa oraz McMastera. Lekooporność ustalono testem redukcji wydalanych z kałem jaj (FECRT). Preparat iwermektyna (pasta) został podany wszystkim koniom indywidualnie, jednorazowo w dawce 120 mg ∙ 600 kg–1 (0,2 mg ∙ kg–1). W wyniku przeprowadzonych badań stwierdzono średnią ekstensywność zarażenia koni pasożytami przewodu pokarmowego na poziomie 92,86%. Ekstensywność zarażenia koni przed odrobaczaniem słupkowcami dużymi (Strongylinae) wyniosła 67,86%, natomiast słupkowcami małymi (Cyatostominacae) – 89,29%. Odrobaczanie nie spowodowało usunięcia pasożytów Cyatostominacae i Strongylinae u wszystkich żywicieli, jednak znacznie ograniczyło intensywność zarażenia badanych koni. W 14. dniu po leczeniu koni iwermaktyną skuteczność preparatu wyniosła 90,62%.

Efektywna bakterioliza Shigatoksycznych szczepów Escherichia coli O157: H7 spowodowana przez specyficznego bakteriofaga wyizolowanego ze świńskiej gnojowicy 

Bartłomiej Grygorcewicz, Magdalena Struk, Agata Wasak, Paweł Nawrotek

Abstrakt. Badanie miało na celu ocenę in vitro efektywności bakteriolitycznej bakteriofaga wyizolowanego z próbek świńskiej gnojowicy, jako czynnika do eliminacji Shigatoksycznych szczepów E. coli (STEC) O157: H7. Wykorzystane szczepy STEC O157: H7 wykazywały wrażliwość na zakażenie analizowanym bakteriofagiem. Infekcja fagowa przy wielokrotności infekcji (MOI) wynoszącej 1, 5 oraz 8 spowodowała szybką lizę komórek i w efekcie brak wzrostu ich liczby. Podsumowując, otrzymane dane potwierdzają, że bakteriofag wyizolowany ze świńskiej gnojowicy jest lityczny i zdolny do zabijania szczepów E. coli O157: H7. Nasze wyniki wskazują na potencjał specyficznych bakteriofagów do zwalczania biologicznego szczepów STEC w środowisku.

Wartość hodowlana w zakresie pokrojowo-użytkowych cech koni wielkopolskich, należących do określonych rodów w obrębie kolejnych tomów księgi stadnej 

Marian Kaproń, Elżbieta Czerniak, Marek Łukaszewicz, Agata Danielewicz

Abstrakt. W badaniach pokrojowo-użytkowych cech 11 376 koni wielkopolskich, umieszczonych w sześciu kolejnych tomach księgi stadnej, wyodrębniono 24 główne rody ogierów (podzielone następnie na 4 typy pochodzeniowe – "trak./wsch.pr.", "han.", "xx" i "o/xo"), do których należało 10 630 koni. Poszczególne typy rodów reprezentowały bardzo zróżnicowaną liczbę należących do nich koni, wykazując przy tym tendencje do stopniowego zaniku (typ – "trak./wsch.pr."), pozostawania w stagnacji ("o/xo") lub wyraźnego rozwoju ("xx" i "han."). W obrębie średnich wartości wskaźników pokrojowo-użytkowych cech badanych koni ustalono znaczną liczbę statystycznie istotnych różnic (głównie przy P  ≤  0,01) między pochodzeniowymi typami rodów, co wskazuje na ich nader znaczące oddziaływanie hodowlane w kształtowaniu utylitarnej przydatności koni rasy wielkopolskiej. Ponadto wskazano na ewidentną potrzebę kultywowania istniejących rodów w subpopulacji objętej programem ochrony genetycznych zasobów koni wielkopolskich oraz tworzenia nowych linii i rodów – w celu doskonalenia podstawowej populacji omawianej rasy – lecz wyłącznie na bazie ogierów-reproduktorów przekazujących na swoje potomstwo zestawy cech pokrojowo-użytkowych, warunkujących jego wysoką przydatność do sprostania wymaganiom w zakresie różnych kierunków, form oraz sposobów współczesnego użytkowania koni.

Wpływ ujemnego bilansu kationowo-anionowego u krów na częstotliwość występowania zalegania poporodowego 

Bartosz Kłos, Marta Kaliciak, Katarzyna Walkowiak, Maciej Adamski

Abstrakt. Doświadczenie przeprowadzono u krów mlecznych w stadach pochodzących z dwóch gospodarstw na terenie Opolszczyzny. Badane zwierzęta charakteryzowały się co najmniej 75% udziałem genów rasy holsztyńsko-fryzyjskiej. Krowom w okresie zasuszenia podawano pasze o ujemnym bilansie kationowo-anionowym. Stwierdzono istotne różnice w częstości występowania porażenia poporodowego pomiędzy grupami zwierząt żywionymi paszami z dodatkiem soli anionowych oraz bez nich.

Aktywność płciowa oraz cechy ejakulatów knurów ras duroc, hampshire i pietrain oraz mieszańców tych ras 

Stanisław Kondracki, Anna Wysokińska, Maria Iwanina, Katarzyna Łącka, Natalia Łącka, Aneta Wesołowska

Abstrakt. Badania przeprowadzono na 31 knurach, w tym: 5 knurów rasy Duroc, 5 knurów rasy Hampshire, 7 knurów rasy Pietrain, 9 knurów mieszańców Duroc x Pietrain i 5 knurów mieszańców Hampshire x Pietrain. Dla każdego osobnika wykonano dwie serie pomiarów w odstępach trzymiesięcznych. Aktywność płciową knurów oceniono na podstawie pomiarów czasu wyzwalania kolejnych odruchów płciowych podczas pobierania nasienia metodą manualną. Ocenie poddano także pobierane ejakulaty na podstawie pomiarów objętości ejakulatu, koncentracji i ruchliwości plemników oraz ogólnej liczby plemników w ejakulacie i liczby dawek inseminacyjnych sporządzanych z ejakulatu. Wykazano że najkorzystniejsze cechy z punktu widzenia wykorzystania inseminacyjnego mają knury mieszańce Hampshire x Pietrain. Charakteryzują się one najkrótszym czasem reakcji na fantom, a jednocześnie przy relatywnie długim czasie ejakulacji wydalają ejakulaty o największej liczbie plemników, z których można sporządzić najwięcej dawek inseminacyjnych. Spośród knurów czystorasowych najkorzystniejsze cechy mają knury rasy Pietrain. Charakteryzują się one najdłuższym czasem ejakulacji i wydalają ejakulaty o dużej zawartości plemników. Z ejakulatów knurów rasy Pietrain można sporządzić o 5 dawek inseminacyjnych więcej niż z ejakulatów knurów rasy Hampshire i o 10 dawek inseminacyjnych więcej niż z ejakulatów knurów rasy Duroc.

Profil kwasów tłuszczowych oraz lipidowe wskaźniki zdrowia w mięśniu longissimus lumborum różnych ras bydła mięsnego utrzymywanych w intensywnym systemie produkcji  

Renata Pilarczyk, Jerzy Wójcik

Abstrakt. Celem badań było porównanie profilu kwasów tłuszczowych oraz lipidowych wskaźników zdrowia w mięśniu longissimus lumborum różnych ras bydła mięsnego utrzymywanych w intensywnym systemie produkcji. Materiał do badań stanowiły próby mięśnia longissimus lumborum pochodzące łącznie od 86 buhajów ras: Charolais (CH), Limousin (LM), Simmental (SM), Salers (SL), Hereford (HE) i Red Angus (RA). Mięso buhajów rasy SM, w porównaniu do mięsa buhajów pozostałych badanych ras, zawierało istotnie więcej (P ≤ 0.05) wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, takich jak: C18:2n–6 cis, C18:3n–3, C20:3n–6 i C22:6n–3 (DHA), mniejszą procentową zawartość SFA, większą PUFA, n–6 PUFA oraz UFA, a także w porównaniu do CH, RA i LM istotnie większą zawartość C20:5n–3 (EPA) i n–3 PUFA. Mięso buhajów CH i RA charakteryzowało się istotnie mniejszą całkowitą zawartością PUFA oraz n–6 PUFA również w porównaniu do mięsa buhajów LM, HE i SL, natomiast istotnie większą zawartością CLA w porównaniu LM i SL. Najkorzystniejszymi wskaźnikami PUFA/SFA, UFA/SFA i h/H, a także AI i TI charakteryzowało się mięso pochodzące od buhajów rasy SM.

Analiza wzrostu i rozwoju cieląt ras holsztyńsko-fryzyjskiej oraz simental utrzymywanych w budkach typu "igloo" 

Małgorzata Szewczuk, Karolina Turek, Piotr Sablik

Abstrakt. Badania przeprowadzono na cielętach rasy Holsztyńsko-Fryzyjskiej (31) oraz Simental (83) utrzymywanych w budkach "igloo" do 3. miesiąca życia. U krów rasy Holsztyńsko–Fryzyjskiej przeważały porody łatwe (61,3%), natomiast u krów Simental więcej był porodów trudnych (54,2%) wymagających pomocy więcej niż jednej osoby. Ocenę przebiegu wzrostu i rozwoju cieląt oparto o wyniki masy ciała przy urodzeniu, w kolejnych miesiącach życia oraz przyrosty dobowe za dany okres odchowu i ocenę zdrowotności. Wszystkie cielęta HF urodziły się zdrowe i cięższe (+1,5 kg) od Simentali (P ≤ 0.05). Za cały okres odchowu cielęta Simental cechowały się większymi przyrostami (+40 g) od swoich rówieśników. Najbardziej niekorzystnym okresem dla odchowu cieląt okazał się sezon letni (HF – 25,7% chorych) i jesienny (SM – 32,4%).

Wpływ różnych sposobów mieszania na biosyntezę celulozy bakteryjnej przez szczepy Gluconacetobacter xylinus 

Anna Żywicka, Dorota Peitler, Rafał Rakoczy, Maciej Konopacki, Marian Kordas, Karol Fijałkowski

Abstrakt. Celem badań była ocena wpływu różnych sposobów mieszania hodowli na biosyntezę celulozy bakteryjnej przez różne szczepy Gluconacetobacter xylinus. Proces biosyntezy celulozy prowadzono przez 7 dni w temperaturze 28°C z zastosowaniem różnych szybkości mieszania, w 50 mL plastikowych probówkach z wykorzystaniem wytrząsarki rolkowej, w 50 mL plastikowych probówkach z dyskami wykonanymi z metalu ferrytycznego lub poliwęglanu z wykorzystaniem wytrząsarki rolkowej oraz w 100 mL szklanych kolbach na wytrząsarce orbitalnej. Po 7 dniach inkubacji oznaczano wagę zsyntetyzowanej celulozy, gęstość komórek bakteryjnych oraz pH medium hodowlanego. Na podstawie uzyskanych wyników stwierdzono, że szybkość prowadzonych hodowli była jednym z najbardziej istotnych parametrów wpływających na proces biosyntezy celulozy bakteryjnej. Wykazano, że w zależności od szybkości mieszania prowadzonych hodowli, syntetyzowana celuloza przybierała formy kuliste o różnych rozmiarach lub produkowana była jako masa o nieregularnych kształtach. Większą gęstość komórek G. xylinus odnotowano w hodowlach mieszanych z wyższymi prędkościami. Ponadto, ustalono, że największą wagą charakteryzowała się celuloza uzyskana w hodowlach prowadzonych na wytrząsarce orbitalnej z szybkością mieszania wynoszącą 150 rpm.